bilmediklerimiz enflasyon emeklilik ötv döviz deva akp chp mhp covid korona virüs gazete manşetleri haber
DOLAR
9,6002
EURO
11,1843
ALTIN
553,48
BIST
1.468
Adana Adıyaman Afyon Ağrı Aksaray Amasya Ankara Antalya Ardahan Artvin Aydın Balıkesir Bartın Batman Bayburt Bilecik Bingöl Bitlis Bolu Burdur Bursa Çanakkale Çankırı Çorum Denizli Diyarbakır Düzce Edirne Elazığ Erzincan Erzurum Eskişehir Gaziantep Giresun Gümüşhane Hakkari Hatay Iğdır Isparta İstanbul İzmir K.Maraş Karabük Karaman Kars Kastamonu Kayseri Kırıkkale Kırklareli Kırşehir Kilis Kocaeli Konya Kütahya Malatya Manisa Mardin Mersin Muğla Muş Nevşehir Niğde Ordu Osmaniye Rize Sakarya Samsun Siirt Sinop Sivas Şanlıurfa Şırnak Tekirdağ Tokat Trabzon Tunceli Uşak Van Yalova Yozgat Zonguldak
İstanbul
Az Bulutlu
19°C
İstanbul
19°C
Az Bulutlu
Cumartesi Az Bulutlu
19°C
Pazar Sağanak Yağışlı
16°C
Pazartesi Çok Bulutlu
14°C
Salı Az Bulutlu
15°C

Yakın Tarihimizin En Karanlık Sayfalarından Biri: “Hayata Dönüş Operasyonu”

Yakın tarihimizin en travmatik olaylarından biri olan, tam 32 kişinin hayatını kaybetmesiyle sonuçlanan Hayata Dönüş Operasyonu hakkında …

Yakın Tarihimizin En Karanlık Sayfalarından Biri: “Hayata Dönüş Operasyonu”
27/06/2021 08:06
0
A+
A-
Yakın tarihimizin en travmatik olaylarından biri olan, tam 32 kişinin hayatını kaybetmesiyle sonuçlanan Hayata Dönüş Operasyonu hakkında bilinmesi gerekenleri sizin için derledik.

‘Hayata Dönüş Operasyonu’, yakın tarihimizin en karanlık sayfalarından biriydi.

s 538d9d404efc4ea3f25a04fa214157bc06d947d1

Sayısız trajedinin meydana geldiği, buhranlı siyasi atmosferi ve ekonomik krizleriyle hatırlanan doksanlı yıllar, ülkenin ordu ve siyaset eliyle gerginleştirildiği, büyük skandalların arka arda patladığı bir periyottu. Bu devirde halk nezdinde sarsılan devlet otoritesini tesis etmek emeliyle yapılan operasyonlar çok konuşulmuştu.

Operasyon, hapishane mahkumlarının birbirleriyle olan temaslarını kesme gayesiyle başlatılmıştı.

s f1fae81bf18ddae34e2df3405b83fb577fbe1c61

Devlet yöneticileri, Türkiye’de faaliyet gösteren terör örgütlerinin cezaevlerinden yönetildiğini düşünüyordu. Operasyon öncesinde kamuoyu, basın vasıtasıyla ‘cezaevlerinde otoritenin sağlanamadığı’ konusunda ikna edilmeye çalışıldı. Devlet vazifelilerinin cezaevlerine giriş yapamadığı, terör faaliyetlerinin mahkum olan örgüt başkanlarınca yürütülmekte olduğu tarafında haberler yapıldı.

Cezaevlerinde devlet otoritesinin kalmadığı savı, basında sıklıkla tekrar edildi.

s 844d1c3a11f58b107f477ede6ccde1de06d16eba

Bu durumun, tanıdık geleceği üzere hükümetin medya üzerinde kurduğu baskının sonucunda meydana geldiği düşünülüyor. Medyanın kıymetli bir kısmına nazaran F tipi cezaevlerinde başlatılan mevt oruçları denetim edilemiyor, güvenlik güçleri cezaevlerine giremiyordu.

F Tipi cezaevi fikri gündeme geldiğinde, mahkumlar ayaklandı.

www.indyturk.coms b758e97d42e68494960eab5bf7811207ed80cec8

‘Sosyal tecrit’ sistemini temel alan yüksek güvenlikli cezaevlerine İnfaz Kanunu’nda verilen isim olan F Tipi cezaevleri, doksanların ikinci yarısında, cezaevi çalışanının koğuşlardaki hakimiyetinin artırılması öngörülerek hayata geçirildi. Devrin Adalet Bakanı Şevket Kazan, hususla alakalı yazdığı bir raporda ”Toplu hayat zaruriliği beraberinde isyan, yaralama, öldürme, koğuş ağalığı, uyuşturucu ticareti, kumar, fizikî, manevi baskı ve birbirlerini eğitmeleri üzere olguları da doğurmuştur“, diyordu. “Bu cezaevlerinin karmaşık ve hantal görünümlü fiziki yapıları, insan hislerine dayalı denetim sistemleri, yapısal zaafiyetleri, terör suçlularının barındırılmasında da büyük meseleler yaratmıştır.” Bu fikir, hayata geçirildikten kısa müddet sonra mahkumlar tarafından büyük bir dirençle karşılandı. Açlık grevlerinin, protestoların önü alınamıyordu.

Bu açlık grevlerinin en büyüğü, 30 Ekim 2000 tarihinde başlatıldı.

s 5d2b7e6d2feb788f9af605a2a27c76a57d97b597

F Tipi cezaevi sistemine karşı çıkan mahkumların 30 Ekim tarihinde başlattığı açlık grevi ve mevt orucu aksiyonları büyüdükçe büyüdü. Tam 600 mahkum eşzamanlı olarak vefat orucuna başladı; geri kalanlar da inanılmaz bir direniş sergileyerek hücrelerine girmeyi reddettiler.

Devletle protestocuların ortasına giren “aydınlar heyeti”, hem resmi makamları hem de mahkumları ziyaret ederek arabuluculuk yapmaya çalıştılar.

www.milliyet.com.trs 4f8271b1072aaa1b3381c31ff123603b0584f538

Yaşar Kemal, Orhan Pamuk, Zülfü Livaneli, Mehmet Bekâroğlu, Can Dündar ve Oral Çalışlar’dan oluşan ‘aydınlar heyeti’, tam 43 cezaevinde eşzamanlı olarak sürdürülen bu protestolarda arabuluculuk vazifesi üstlendi. Dündar, sonradan vereceği bir röportajda ‘mahkumların taleplerinin karşılanabilir nitelikte olduğunu’ belirtirken, Livaneli hususla ilgili “1996’da basın bizi değerli bir misyon yapıyorlar diye, 2000’de ise teröristlere yardım ediyorlar diye tanıttı” ifadelerini kullanacaktı. Şu ya da bu sebeple, bu arabuluculuk teşebbüsü de başarısız oldu ve olaylar çığ üzere büyüdü.

19 Aralık 2000 tarihinde operasyon için düğmeye basıldı.

s 96e3ae3ee9bfdeae606045cabe7304b40c133d3a

Tıpkı anda tam 20 cezaevine birden yapılan baskınlarda 10.000’e yakın güvenlik vazifelisi etkin misyon almıştı. Kimyasal silahlarla ve gaz bombalarıyla gerçekleştirilen operasyonun bilançosu ağır oldu: İkisi asker, otuzu tutuklu tam 32 kişi hayatını kaybetti, yüzlerce kişi yaralandı. Ölen tutukluların birden fazla canlı diri yanarak yahut vurularak hayatını kaybetmişti. Operasyonun şahitlerinden Hacer Arıkan’ın olaylardan çabucak sonra kameralar önünde ‘bizi canlı diri yaktılar’ diye bağırdığı meşhur görüntü da hafızalara kazındı.

Hayatını kaybeden iki askerin de mahkumlar tarafından açılan ateşle öldürüldüğü söylenmişti.

tr.wikipedia.orgs 1e388dd37c54e456221b470bfde212ee0cb7bb28

Medya ve resmî makamların tezlerine nazaran, hayatını kaybeden Uzman Çavuş Nurettin Kurt ile Mustafa Memnun, ‘teslim ol’ davetlerine karşılık vermeyen mahkumlar tarafından vurulmuşlardı. Fakat yapılan otopsilerde Kurt’un uzun namlulu, ‘yüksek kinetik enerjili’ tabir edilen silahlarla vurulduğu ortaya çıktı. Bu silahlar mahkumların elinde bulunmayan tiptendi; Kurt’un ömrünü yitirdiği Ümraniye Cezaevi’nde beş tabanca bulunmuştu. Hazırlanan raporda, askerlerin vefatına yol açan silahların sadece AK-47 yahut G-3 piyade tüfeği olabileceği, bunların da yalnızca öbür askerlerde bulunduğu belirtildi.

Resmi makamların açıklamalarıyla İsimli Tıp raporları çelişiyordu.

www.indyturk.coms a15039c5d1b2ab09905b5c9af48e79e298f1b626

Bunun üzere dikkat cazibeli çelişkiler ortaya çıkmaya devam etti. Örneğin periyodun Adalet Bakanı Hikmet Sami Türk’ün operasyon hakkındaki ‘kalaşnikofla ateş ettiler’ tezi İsimli Tıp raporlarıyla çürütülmüş, koğuşlardan ateş açılmadığı, öldürücü dozun üstünde gaz bombası kullanıldığı için mahkumların yanarak hayatlarını kaybettiği belirtilmişti. Ayrıyeten operasyondan manzaralar de basına sızdırıldı ve uygulamada çoka kaçılıp kaçılmadığı, kamuoyunda bir formda sorgulanmaya başlandı.

Kısa mühlet sonra, operasyonla ilgili yapılan haberlere yayın yasağı getirildi.

www.youtube.coms e2ed9967361720d99ed4454ecdb562390b030578

Olayla alakalı İsimli Tıp raporlarını yayınlayan Radikal Gazetesi’ne dava açıldı. Manzaraların tümüne yayın yasağı getirildi, yaşanan şiddet olayları kamuoyundan saklandı. Üzerinden birkaç yıl geçince olayların tartışılabildiği, nispeten demokratik bir yer oluşturulabildi. Periyodun Adalet Bakanı Hikmet Sami Türk, sonradan 32. Gün programı için verdiği röportajda “Sanki daha ölçülü davranılabilir miydi, tahminen bu açıdan bir tenkit yapılabilir. Lakin o anda, o çatışmanın psikolojisini düşünmek gerekir” dedi.

Hayata Dönüş Operasyonu, hala yakın tarihimizin en karanlık ve tartışmalı sayfalarından biri niteliğinde.

s c006aef12ab0f35a3164d3d73369e44fb60503fb

Geçen yirmi yılda olayların değerli bir kısmı aydınlatılmadığı üzere, en son bir tahlile ulaşılabildiğini de söylemek güç. Hala hayli tartışmalı bir operasyon olan Hayata Dönüş’ün gerekli olduğunu savunanlar da, şiddette çoka kaçıldığını düşünenler de mevcut. Olaya ismi karışan isimlere sayısız dava açıldı; bir kısmı ceza aldı, birtakım isimler (Adalet Bakanı Türk gibi) öz tenkit yaparak ‘ölçünün kaçtığını’ düşündüklerini söylediler. Geriye kalan ise yakın tarihimizin en büyük kolektif travmalarından biri; ağır yaralananlar, hayatlarını kaybedenler ve tüyler ürpertici imajlar.

Yorumlar

Henüz yorum yapılmamış. İlk yorumu yukarıdaki form aracılığıyla siz yapabilirsiniz.